เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ที่ผ่านมา Dr. Jane Goodall นักวานรวิทยา นักมานุษยวิทยา และนักอนุรักษ์ธรรมชาติ ถึงแก่กรรม ขณะกำลังอยู่ระหว่างการเดินทางเพื่อบรรยายในรัฐแคลิฟอร์เนีย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการทัวร์ในสหรัฐอเมริกา สิริรวมอายุได้ 91 ปี สร้างความสะเทือนใจในวงการนักอนุรักษ์ธรรมชาติทั่วโลก
โดยหลังจากนั้นไม่กี่วัน NETFLIX ได้เผยแพร่ภาพยนตร์สารคดี (บทสัมภาษณ์) ของ Dr. Jane Goodall ชื่อเรื่อง Famous Last Words: Dr. Jane Goodall ยิ่งสร้างความสะเทือนใจในวงการนักอนุรักษ์ธรรมชาติทั่วโลกเพิ่มขึ้นอีกเป็นทวีคูณ
Famous Last Words: Dr. Jane Goodall เปิดตัวหลังการเสียชีวิตของนักไพรมาโทวิทยาและนักสิ่งแวดล้อมผู้ทรงอิทธิพล Dr. Jane Goodall ทำให้โลกมีโอกาสได้ฟังเสียงของเธออีกครั้ง เสียงที่เคยปลุกเร้าให้มนุษย์หันกลับมามองธรรมชาติด้วยความเคารพและความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง

สารคดีนี้เป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์ใหม่ของ NETFLIX ที่มีแนวคิดให้บุคคลสำคัญได้ฝากข้อความสุดท้ายไว้ก่อนเสียชีวิต โดยจะเผยแพร่หลังจากพวกเขาจากไปเท่านั้น ซึ่งต้นแบบมาจากรายการ “Det Sidste Ord” ของเดนมาร์ก

Dr. Goodall ได้บันทึกบทสัมภาษณ์นี้อย่างลับๆ ในเดือนมีนาคม ปี ค.ศ. 2025 โดยมีเงื่อนไขว่าจะเผยแพร่หลังจากเธอเสียชีวิตเท่านั้น การตัดสินใจนี้สะท้อนถึงความตั้งใจของเธอที่จะควบคุมมรดกทางความคิดของตนเอง และส่งต่อสารที่เธอเชื่อมั่นอย่างสุดหัวใจให้กับมนุษยชาติ
สารคดีเปิดด้วยข้อความที่สะเทือนใจว่า “เมื่อใครบางคนที่สำคัญจากไป สิ่งที่คุณปรารถนาคือเวลาอีกเพียงเล็กน้อยกับเขา”
และตามด้วยคำถามที่ลึกซึ้ง “ลองจินตนาการว่า ถ้าเรามีโอกาสรับฟังบุคคลสำคัญหลังจากที่เขาจากไป โอกาสที่ให้พวกเขาได้ทำตามเจตจำนงของตน และโอกาสที่พวกเขาจะได้พูดเป็นครั้งสุดท้าย”

ตลอดการสนทนา Dr. Goodall ได้แบ่งปันเรื่องราวที่ไม่เคยเปิดเผยมาก่อน ทั้งในแง่ชีวิตส่วนตัว ความทรงจำในวัยเยาว์ และการเดินทางอันยาวนานในฐานะนักวิทยาศาสตร์หญิงที่กล้าฝ่ากระแสสังคมเพื่อเข้าไปศึกษาชีวิตของชิมแปนซีในป่าแทนซาเนีย
เธอเล่าถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง โดยเน้นย้ำว่าความเข้าใจในสัตว์อื่นๆ คือกุญแจสำคัญในการเข้าใจตัวเราเอง
ในช่วงท้ายของสารคดี เธอได้ฝากข้อความถึงคนรุ่นหลังว่า “อย่าหยุดตั้งคำถาม อย่าหยุดฟังเสียงของธรรมชาติ และอย่าหยุดเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงเป็นไปได้” คำพูดเหล่านี้ไม่ใช่เพียงคำแนะนำ แต่เป็นคำสั่งเสียที่สะท้อนถึงจิตวิญญาณของเธอที่ไม่เคยยอมแพ้ต่อความสิ้นหวัง
หนึ่งในช่วงที่สะเทือนใจที่สุดคือเมื่อเธอพูดถึงความปรารถนาให้ Donald Trump, Elon Musk, Benjamin Netanyahu และ “สี จิ้นผิง” ถูกส่งไปยังอวกาศแบบเที่ยวเดียว เพื่อให้พวกเขาได้ “มองโลกจากภายนอก และอาจจะเข้าใจว่ามันเปราะบางเพียงใด”
คำพูดนี้ไม่ใช่การโจมตี แต่เป็นการสะท้อนถึงความผิดหวังของเธอต่อผู้นำที่ละเลยสิ่งแวดล้อม และความยั่งยืน

Brad Falchuk โปรดิวเซอร์เจ้าของรางวัล Emmy ผู้สัมภาษณ์ Dr. Goodall ในสารคดีนี้กล่าวว่า “มันไม่ใช่แค่บทสัมภาษณ์ แต่มันคือของขวัญชิ้นสุดท้ายจากเธอ” เขาเล่าว่า Dr. Goodall มีความชัดเจนในสิ่งที่เธออยากพูด และไม่มีความลังเลแม้แต่น้อยในการพูดถึงความจริงที่เธอเชื่อมั่น
สารคดีนี้ไม่ได้เน้นเพียงแค่ชีวิตของ Dr. Goodall แต่ยังสะท้อนถึงแนวคิดเรื่อง “การกำหนดเจตจำนงของตนเอง” ซึ่งเป็นหัวใจของซีรีส์ Famous Last Words โดยเปิดพื้นที่ให้บุคคลสำคัญได้พูดในสิ่งที่พวกเขาอยากให้โลกจดจำหลังจากที่พวกเขาไม่อยู่แล้ว
Dr. Goodall ไม่ได้พูดถึงความสำเร็จของตนเองในฐานะนักวิทยาศาสตร์ แต่เธอพูดถึงความล้มเหลวของมนุษย์ในการปกป้องโลก เธอเตือนว่า “เรากำลังอยู่ในช่วงเวลาที่สำคัญที่สุดของประวัติศาสตร์มนุษย์ และสิ่งที่เราทำในวันนี้จะกำหนดอนาคตของลูกหลานเรา”
แม้จะเป็นสารคดีหลังความตาย แต่เสียงของ Dr. Goodall กลับเต็มไปด้วยชีวิตชีวา ความหวัง และพลังในการเปลี่ยนแปลง เธอไม่ได้พูดในฐานะผู้จากไป แต่พูดในฐานะผู้ที่ยังคงอยู่ในจิตใจของผู้คนทั่วโลก
สารคดีนี้จึงไม่ใช่เพียงการรำลึกถึงบุคคลสำคัญ แต่เป็นการเปิดบทสนทนาใหม่ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ เป็นการเชื้อเชิญให้เราทุกคนกลับมาฟังเสียงของป่า เสียงของสัตว์ และเสียงของจิตสำนึกที่เราอาจหลงลืมไป
ในโลกที่เต็มไปด้วยความวุ่นวายและความไม่แน่นอน เสียงสุดท้ายของ Dr. Jane Goodall กลับเป็นเสียงที่มั่นคงและชัดเจนที่สุด เสียงที่บอกเราว่า “เรายังมีโอกาส และเราต้องใช้โอกาสนั้นอย่างมีสติ”

Dr. Jane Goodall เตือนพวกเราว่า โลกกำลังเข้าสู่ “การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ (ครั้งที่ 6)” ซึ่งเกิดจากกิจกรรมของมนุษย์โดยตรง เช่น การทำลายถิ่นที่อยู่ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการใช้ทรัพยากรเกินขนาด
เธอเตือนว่า มนุษย์กำลังทำลายระบบนิเวศที่ซับซ้อน ซึ่งเป็นรากฐานของชีวิตบนโลก เธอเน้นย้ำถึงความจำเป็นในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของมนุษย์ โดยเฉพาะการบริโภคและการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน
(หมายเหตุ: “การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ (ครั้งที่ 6)” มีรายละเอียดในหนังสือ The Sixth Extinction เขียนโดย Elizabeth Kolbert)
การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ (ครั้งที่ 6) เป็นการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตจำนวนมากในช่วงเวลาสั้นทางธรณีวิทยา แตกต่างจากการสูญพันธุ์ครั้งก่อนๆ ที่เกิดจากภัยธรรมชาติ เช่น ดาวเคราะห์ชนโลกหรือภูเขาไฟระเบิด โดยในครั้งนี้เกิดจาก มนุษย์ เป็นหลัก เรียกว่า Biological Annihilation หรือการทำลายล้างทางชีวภาพ
โดยมีสัญญาณ และสถิติที่น่ากังวล อาทิ
อัตราการสูญพันธุ์ของสายพันธุ์ในปัจจุบันสูงกว่าค่าพื้นฐานตามธรรมชาติถึง 1,000 เท่า
สัตว์ป่าหลายชนิด เช่น แมลง ผึ้ง นก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม กำลังลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว
นักชีววิทยา E.O. Wilson กล่าวว่า “นี่คือความโง่เขลาที่ลูกหลานของเราจะให้อภัยเราน้อยที่สุด”
Dr. Jane Goodall เกิดเมื่อวันที่ 3 เมษายน ค.ศ. 1934 ที่กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ในครอบครัวชนชั้นกลาง พ่อของเธอ Mortimer Herbert Morris-Goodall เป็นวิศวกร ส่วนแม่ Vanna Joseph Morris-Goodall เป็นนักเขียนนิยายที่ประสบความสำเร็จ
ตั้งแต่วัยเด็ก Jane มีความหลงใหลในสัตว์ และธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง เธอมักใช้เวลาหลายชั่วโมงเฝ้าสังเกตพฤติกรรมของสัตว์เลี้ยง และแมลงในสวนหลังบ้าน โดยมีแม่เป็นผู้สนับสนุนความอยากรู้อยากเห็นของเธออย่างเต็มที่
เมื่ออายุได้หนึ่งขวบ เธอได้รับตุ๊กตาชิมแปนซีชื่อ Jubilee ซึ่งกลายเป็นของเล่นชิ้นโปรด และเป็นสัญลักษณ์ของความหลงใหลในสัตว์ป่าที่จะติดตัวเธอไปตลอดชีวิต
วัยเยาว์ของเธอเต็มไปด้วยการอ่านหนังสือเกี่ยวกับสัตว์ป่า โดยเฉพาะเรื่อง “Tarzan of the Apes” ซึ่งเธอมักพูดติดตลกว่า “Tarzan แต่งงานผิดคน เขาควรเลือกฉัน”

วัยรุ่นของ Jane เต็มไปด้วยความฝันที่จะเดินทางไปแอฟริกา แม้จะไม่มีเงินทุนหรือการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์โดยตรง เธอเลือกเรียนเลขานุการเพื่อหาเลี้ยงชีพ
ปี ค.ศ. 1957 เธอได้เดินทางไปเคนยาเพื่อเยี่ยมเพื่อน ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในชีวิต เมื่อเธอได้พบกับ Dr. Louis Leakey นักบรรพชีวินวิทยาชื่อดัง กำลังรับสมัครเลขานุการคนใหม่แทนคนเก่าที่ลาออก
ระหว่างทำงานในป่ากับ Dr. Louis Leakey เป็นเวลาหลายเดือน เขาเห็นแววในตัวเธอ และสั่งให้ไปศึกษาชิมแปนซีในป่า Gombe ประเทศแทนซาเนีย
ปี ค.ศ. 1960 Jane เริ่มงานวิจัยที่ Gombe Stream National Park โดยไม่มีการฝึกฝนทางวิทยาศาสตร์แบบดั้งเดิม เธอใช้วิธีการสังเกตอย่างอดทน และไม่แทรกแซง ซึ่งในเวลานั้นถือว่าแหวกแนว และขัดกับหลักวิทยาศาสตร์ที่เน้นการทดลองในห้องปฏิบัติการ
ผลงานของเธอเปลี่ยนแปลงความเข้าใจเกี่ยวกับชิมแปนซีอย่างสิ้นเชิง โดยค้นพบว่าพวกมันสามารถสร้างเครื่องมือได้ ใช้เครื่องมือเป็น มีการสื่อสาร มีภาษาเฉพาะ มีอารมณ์ และมีความสัมพันธ์ทางสังคมที่ซับซ้อน

ปี ค.ศ. 1965 เธอได้รับปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ โดยเป็นหนึ่งในไม่กี่คนที่ได้รับปริญญาเอกโดยไม่มีปริญญาตรีมาก่อน งานวิจัยของเธอถูกตีพิมพ์ในวารสารวิทยาศาสตร์ชั้นนำ และกลายเป็นต้นแบบของการศึกษาสัตว์ป่าแบบไม่แทรกแซง
ตลอดชีวิตการทำงาน Jane ได้ก่อตั้ง Jane Goodall Institute ในปี ค.ศ. 1977 เพื่อสนับสนุนงานวิจัย และการอนุรักษ์
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เธอได้ริเริ่มโครงการ Roots & Shoots ในปี ค.ศ. 1991 เพื่อส่งเสริมเยาวชนทั่วโลกให้มีบทบาทในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และสิทธิสัตว์

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา Dr. Jane Goodall ได้รับรางวัลระดับโลกมากมาย เช่น Kyoto Prize (1990), Hubbard Medal (1995), Tyler Prize for Environmental Achievement (1997), Templeton Prize (2021) และ Presidential Medal of Freedom (2025)
แม้จะเข้าสู่วัยชรา แต่เธอยังคงเดินทางไปทั่วโลก เพื่อบรรยาย และรณรงค์เรื่องสิ่งแวดล้อม โดยกล่าวว่า “ฉันไม่มีเวลาพักผ่อน โลกต้องการเสียงของฉัน” เธอใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย ไม่บริโภคเนื้อสัตว์ และเชื่อมั่นในพลังของเยาวชนในการเปลี่ยนแปลงโลก
Dr. Jane Goodall เสียชีวิตเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ปี ค.ศ. 2025 ที่ลอสแอนเจลิส สหรัฐอเมริกา ในวัย 91 ปี เสียงของเธอจะยังคงดังก้องอยู่ในใจของผู้คนทั่วโลกตลอดไป













