ไทยต้องไม่เป็น ‘ถังขยะของโลก’ มาร่วมตระหนักรู้แนวทางที่ใช่ ผ่านโครงการ ‘คนไทยไร้ E-Waste’

สมาร์ทโฟนรุ่นใหม่ๆ ออกมารอให้เลือกซื้อกันแน่นเอี้ยด จะด้วยความจำเป็นหรือเกาะติดเทรนด์ ช่วงเวลา ‘เก่าไปใหม่มา’ ก็ปรากฏขึ้นทั่วโลก ถามว่าเมื่อเปลี่ยนเครื่อง คุณนำเจ้าเครื่องที่เสื่อมสภาพกับอุปกรณ์ที่ไม่ใช้แล้วไปเก็บไปกองหรือไปทิ้งไว้ที่ไหน? รู้หรือไม่ว่า ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) นั้น ทิ้งลงถังขยะทั่วไปไม่ได้


อะไรบ้างที่จัดว่าเป็น E-Waste หรือ ขยะอิเล็กทรอนิกส์  

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) ก็คือ ซากเครื่องใช้หรืออุปกรณ์ซึ่งใช้ไฟฟ้าหรือสนามแม่เหล็กในการทำงานที่ไม่ได้มาตรฐานหรือล้าสมัย เช่น ทีวี แอร์ ตู้เย็น สมาร์ทโฟน ถ่านไฟฉาย
แต่ในมุมที่จะกล่าวถึงการจัดการในบทความ ประกอบไปด้วยอุปกรณ์สื่อสารและ ICT อาทิ โทรศัพท์มือถือ, แท็บเล็ต, แบตเตอรี่มือถือ, พาวเวอร์แบงก์, สายชาร์จ, หูฟัง ซึ่งถ้าทิ้งไม่ถูกทาง กำจัดไม่ถูกวิธี อาจก่อให้เกิด สารพิษ และ/หรือ ปัญหามลพิษ ที่กลับมาทำลายสภาพแวดล้อมและคุณภาพชีวิตในอนาคตได้อย่างคาดไม่ถึง

E-Waste

ในฐานะที่ เอไอเอส เป็น Digital Life Service Provider ซึ่งมีฐานลูกค้ามากที่สุดในประเทศไทย และกำหนดเป้าหมายว่าจะเป็นผู้ให้บริการด้านดิจิทัลที่ดำเนินธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกลุ่มต่างๆ ตลอดจนวางแนวทางดูแลรับผิดชอบสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน จึงให้ความสำคัญเรื่องการจัดการปัญหาขยะทุกประเภท แต่เนื่องจากคนไทยจำนวนมากยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งเป็นขยะที่จะต้องมีการคัดแยกและนำไปกำจัดอย่างถูกต้องตามมาตรฐาน เอไอเอสจึงอาสาเป็นศูนย์กลางและหัวหอกในการจัดทำโครงการ ‘คนไทยไร้ E-Waste’ ขึ้นในปี 2562 และจัดให้มี ถังรับขยะอิเล็กทรอนิกส์ เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชนในพื้นที่ต่างๆ

คนไทยไร้ E-Waste

ผ่านมา 2 ปี เอไอเอสจัดทำถังรับขยะอิเล็กทรอนิกส์กระจายทั่วประเทศแล้ว 20,000 กล่อง และประกาศว่า มีพันธมิตรเข้าร่วมโครงการมากมาย โดยล่าสุดได้รับเกียรติจาก กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เข้ามาเซ็น MOU รวมพลังสร้างเครือข่าย ‘คนไทยไร้ E-Waste’ อีกแรงหนึ่ง
สำหรับแนวทางจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกวิธี ความร่วมมือเป็นเครือข่ายนี้จะเน้นที่การ สร้างความตระหนักรู้ (Awareness) และ สร้างการมีส่วนร่วมในการดูแลสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน (Engagement) โดยมี 2 วิธีหลักๆ คือ
  • ร่วมเพิ่มจุดวางถังรับขยะอิเล็กทรอนิกส์ ณ สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด (ทสจ.) ทั่วประเทศ เพื่ออำนวยความสะดวกให้ประชาชนที่ต้องการทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกวิธี
  • ร่วมกับอาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหมู่บ้าน หรือ ทสม. เพื่อเป็นตัวแทนสื่อสาร สร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับการจัดเก็บและทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกต้อง

E-Waste

รวมพลังเพื่อร่วมแก้ปัญหา ‘ขยะข้ามชาติ’

หนึ่งในปัญหาใหญ่ของไทยคือ มีผู้ (ลักลอบ) นำขยะอิเล็กทรอนิกส์จำนวนมากเข้าประเทศ และมีปริมาณเพิ่มขึ้นจนน่าหวั่นใจ กล่าวคือ
  • ปี 2557 มีการนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ประมาณ 900 ตัน
  • ปี 2560 มีปริมาณนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์มากกว่า 50,000 ตัน
วราวุธ ศิลปอาชา
วราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
วราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เห็นปัญหานี้และกล่าวถึงแนวทางของภาครัฐว่า
“รัฐบาลได้ดำเนินการแก้ไขปัญหาการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั้งที่เกิดขึ้นในประเทศและที่นำเข้าจากต่างประเทศ โดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ได้แต่งตั้งคณะอนุกรรมการบริหารจัดการขยะพลาสติกและขยะอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งมี รมว.ทส.เป็นประธาน มีหน้าที่และอำนาจในการเสนอแนะมาตรการ แนวทาง และติดตามประเมินผลการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขปัญหาการจัดการขยะพลาสติกและขยะอิเล็กทรอนิกส์ ให้ประสบผลสำเร็จ” 
“อย่างไรก็ตาม ยังมีการตรวจพบโรงงานและสถานประกอบการถอดแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ดำเนินการไม่ถูกหลักวิชาการ ทำให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของประชาชนและสิ่งแวดล้อม จึงต้องมีการรวบรวมขยะและนำไปจัดการอย่างเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมด้วย” 
รมต.ทส.วราวุธ ย้ำว่าปัญหาขยะ ไม่ใช่เรื่องที่สามารถแก้ปัญหาได้โดยฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง และจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินโครงการคนไทยไร้ E-Waste ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาชน/ประชาสังคม ภาคการศึกษา และภาคีเครือข่าย 

นอกจากนี้ยังมี ประกาศกระทรวงพาณิชย์ เรื่อง“กำหนดให้ขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นสินค้าที่ต้องห้ามในการนำเข้ามาในราชอาณาจักร พ.ศ. 2563” บางรายการ โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 15 กันยายน 2563 เป็นต้นไป | อ่านรายละเอียดได้ที่ลิงก์ www.ratchakitcha.soc.go.th


สมชัย เลิศสุทธิวงค์
สมชัย เลิศสุทธิวงค์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) หรือ เอไอเอส

วิธีรวบรวม บริหารจัดการ และส่งต่อขยะอิเล็กทรอนิกส์

สมชัย เลิศสุทธิวงค์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) หรือ เอไอเอส เผยว่า ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่เป็นอุปกรณ์สื่อสารและ ICT นับว่าเป็นปัญหาใหญ่ของคนทั่วทั้งโลก โดยมีตัวเลขจาก The global E-Waste 2020 by the United Nation University and the United Nations Institute for Training and Research, the International Telecommunication Union and the International Solid Waste Association ซึ่งรายงานเมื่อปี 2562 ว่า

ขยะอีเล็คโทรนิกส์

ทั่วโลกมีปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ถึง 53.6 ล้านเมตริกตัน และมีการใช้งานต่อคนถึงคนละ 7.3 กิโลกรัม ซึ่งขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั่วโลกได้รับการ recycle อย่างถูกวิธี เพียง 17.4% หรือคิดเป็น 9.3 ล้านเมตริกตันเท่านั้น ในขณะที่ข้อมูลจากรายงานสถานการณ์ของเสียอันตรายจากชุมชนโดยกรมควบคุมมลพิษ ปี 2562 ประเทศไทยมีปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์อยู่ที่ 400,000 ตัน

“นี่คือสิ่งที่เราควรต้องให้ความสำคัญและบริหารจัดการร่วมกันก่อนจะสายเกินไป เนื่องจากปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่เกิดขึ้นในประเทศไทยมีมากกว่าปีละ 400,000 ตัน แต่มีการเก็บรวบรวมและนำไปจัดการอย่างถูกต้องเพียง 500 ตันเท่านั้น โดยส่วนที่เหลือจะถูกเก็บไว้ตามบ้านเรือน ขายเป็นสินค้ามือสอง หรือขายให้รถเร่/ซาเล้ง” 
สำหรับช่วงแรกเริ่มโครงการ ทางเอไอเอสเชิญชวน 89 บริษัทมาร่วมเป็นภาคีเครือข่าย ต่อมามีสมาชิกจาก องค์กรธุรกิจเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน (Thailand Business Council for Sustainable Development: TBCSD)  ประมาณ 40 องค์กรที่มาเข้าร่วมโครงการด้วย โดยทางเอไอเอสให้ บริษัท เทส จำกัด (TES) ผู้เชี่ยวชาญในการรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ได้มาตรฐานและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมจากสิงคโปร์ รับหน้าที่คัดแยกแต่ละชิ้นส่วน เช่น ทองแดง ทอง ลิเธียม พลาสติก เพื่อไปทำ Zero Landfill หรือ การจัดการขยะให้สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่และเกิดมูลค่าได้ต่อไป
กำจัด E-Waste
“ที่สำคัญคือ เราต้องทำให้คนตระหนักรู้ว่า ทิ้งไม่ถูกที่ มันอันตราย แล้วก็บอกให้รู้ด้วยว่า ถ้าเขาจะทิ้ง เขาจะทิ้งได้ที่ไหน เราจึงทุ่มสร้าง Awareness เพราะคนเปลี่ยนเครื่องบ่อยขึ้น การบริโภคเยอะขึ้นจึงต้องสร้าง Awareness เพื่อให้รู้ว่าซากอุปกรณ์ต่างๆ ทำให้เกิดปัญหาอะไรตามมาได้บ้าง ต่อด้วย Engagement พอรู้แล้วต้องให้ทุกคนเข้ามามีส่วนร่วมในการลงมือทำ และ Zero Landfill โดยการจัดการขยะอย่างถูกวิธีนั้น เราให้ TES เข้ามารับซื้อไปและทำงานกับเอไอเอสในลักษณะพาร์ทเนอร์ มากกว่าจะเล็งประโยชน์เพื่อการค้า นอกจากนี้ เรายังทำ end-to-end โดยมี ‘ไปรษณีย์ไทย’ อยู่ในห่วงโซ่การจัดส่งขยะกลับมาจากทั่วประเทศ” สมชัยกล่าวเสริม

COVID มี อสม. – E-Waste มี ทสม.

ประเด็นสำคัญที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมร่วมเป็นอีกหนึ่งภาคีเครือข่ายหลักกับเอไอเอส คือ ยกระดับภารกิจ ‘คนไทยไร้ E-Waste’ สู่วาระแห่งชาติ ด้วยการขยายจุดรับทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์ พร้อมร่วมบูรณาการส่งต่อองค์ความรู้และปลูกจิตสำนึกคนไทยผ่านการทำงานของ อาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหมู่บ้าน หรือ ทสม.

โครงการคนไทยไร้ E-Waste

บทบาทของ ทสม. ตัวแทนหลักที่จะเข้าถึงประชาชนทั่วประเทศ
  • สื่อสารเกี่ยวกับโทษภัยของขยะอิเล็กทรอนิกส์
  • ให้ข้อมูลการจัดเก็บและทิ้งอย่างถูกวิธี
  • ส่งเสริมความรู้ความเข้าใจในชุมชนอย่างยั่งยืน

สิ่งที่เอไอเอสคุยกับ ทส.คือ จะส่งถังรับขยะไปให้ อาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด (ทสจ.) 100 จุดทั่วประเทศก่อน โดยปัจจุบันประเทศไทยมีมากกว่า 70,000 หมู่บ้าน ก็จะมี ทสจ.กับ ทสม.รวมแล้วมากกว่า 70,000 คน (ต่างจาก อสม. ที่มีมากกว่าล้านคน) ดังนั้น หากนำไปตั้งวางได้ถึง 70,000 กล่อง จะสามารถรวบรวมขยะอิเล็กทรอนิกส์ได้อีกมหาศาล

AIS E-Waste
“การกระจายจุดทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์ให้มากเหมือนมี outlet ยิ่งมีมากยิ่งมีโอกาสประสบความสำเร็จมากขึ้น โดยเราจะเพิ่มถังรับขยะจาก 20,000 เป็น 70,000 กล่องทั่วประเทศ และถ้ามีคนมาทิ้งเยอะขึ้นจาก 17.4% ขยับเป็น 25% ก็ถือว่าดีขึ้น อิมแพ็คในการลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ก็จะชัดเจนยิ่งขึ้น” 
นับถึงปัจจุบัน โครงการ คนไทยไร้ E-Waste สามารถรวบรวมขยะอิเล็กทรอนิกส์ได้จำนวนกว่า 6.3 ตัน จากการตั้งถังรับขยะ ณ จุดบริการของเอไอเอสและจุดบริการของภาคีเครือข่ายรวมแล้วมากกว่า 2,300 จุดทั่วประเทศ นอกจากนี้ ซีอีโอเอไอเอสยังกล่าวทิ้งท้ายถึงเรื่องน่ายินดีว่า กำลังคุยกับ TOYOTA เพราะเขาสนใจที่จะตั้งโรงงานกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์ในบ้านเรา

วิธีจัดการขยะอื่นๆ ที่น่าเรียนรู้ โดยคนไทย เพื่อคนไทย

‘สินชัย เทียนศิริ’ นำสถาบัน TIPMSE พิชิตภารกิจเปลี่ยน ‘วิธี’ เป็น ‘วิถี’ จัดการขยะ สร้างชุมชน Zero waste ทั่วไทย

‘สุดารัตน์ สังข์ฤทธิ์’ ลดขยะ 15 ตัน เหลือ 2 กิโล ด้วยมายด์เซ็ต ‘ไม่มีถัง ก็ไม่มีขยะ’