แม้ว่าจะมีความพยายามจากหลายฝ่ายที่จะแก้ปัญหา Cyberbullying หรือการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ของเด็กไทย แต่ต้องยอมรับว่า ปัญหานี้ยังซุกอยู่ใต้พรม ไม่ได้รับการสะสางจากต้นตอ จนในที่สุดกลายเป็น ไฟลุกลาม คร่าชีวิตเยาวชนไปหลายราย ซึ่งช่องทางการสื่อสารที่พบการกระทำนี้มากที่สุด นั่นคือ ทางสื่อ Social Media ทั้งหลาย โดยในปีนี้ มีการคาดการณ์ด้วยว่า Cyberbullying 2021 จะทวีความรุนแรงและส่งผลเสียที่ว่ากันว่าจะรุนแรงที่สุดในรอบทศวรรษ และก่อให้เกิดโศกนาฏกรรมกับเยาวชนของชาติได้เกินคาด
ข้อสันนิษฐานนี้ ยืนยันได้ด้วยผลการสำรวจล่าสุดที่พบว่า ในกลุ่มเด็กมัธยมไทยนั้น มี
20% โดนบูลลี่
35% ไประรานผู้อื่นต่อ
1 ใน 3 รู้สึกสะใจ-เท่ ขณะที่ ผู้ตกเป็นเหยื่อจิตตก-เศร้า-อยากแก้แค้น
17.26% อยากฆ่าตัวตาย
โดยที่ผ่านมาหนึ่งในสาเหตุหลักของการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ ที่ผู้เชี่ยวชาญวิเคราะห์กันนั่นคือ การที่เด็กไทยขาด ความฉลาดทางดิจิทัล หรือ Digital Intelligence Quotient : DQ นั่นเอง
ดังนั้น เพื่อหยุด Cyberbullying 2021 ก่อนที่ปัญหานี้จะรุกลาม ส่งผลเสียต่อเยาวชนไทย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และ สมาคมวิทยุและสื่อเพื่อเด็กและเยาวชน (สสดย.) รวมถึงภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง จึงได้จัดงานเสวนาในหัวข้อ “การรับมือกับสถานการณ์การระรานทางออนไลน์ของเด็กไทย (Cyberbullying)” ขึ้น
เพื่อจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายที่ครอบคลุมมิติต่างๆ ในการแก้ไขปัญหาเพื่อเสนอต่อวุฒิสภาให้พิจารณาต่อไป โดยในงานเสวนานี้ มีคำอธิบายและข้อมูลดีๆ ที่สามารถนำไปปรับใช้เพื่อป้องกัน Cyberbullying 2021 และสร้างความฉลาดทางดิจิทัล หรือ DQ ได้จริง
รู้เท่าทัน พฤติกรรมใด เข้าข่าย Cyberbullying 2021 บ้าง?
ชื่ออย่างเป็นทางการในภาษาไทยของ Cyberbullying คือ การระรานทางไซเบอร์ หรือบางครั้ง เราเรียกพฤติกรรมด้านมืดนี้ว่า การกลั่นแกล้งออนไลน์ ซึ่งหมายความครอบคลุมถึง การกลั่นแกล้ง คุกคาม หรือระรานผู้อื่นโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัล โดยอาจเกิดขึ้นได้ผ่านการโพสต์ การคอมเมนต์ในโซเชียลมีเดีย การส่งข้อความ การเล่นเกม และโทรศัพท์มือถือ
และการ Cyberbully เป็นพฤติกรรมที่มักเกิดขึ้นซ้ำๆ มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความหวาดกลัว ยั่วโมโห หรือสร้างความอับอายให้แก่ผู้ที่ตกเป็นเป้าหมาย เช่น
การกระจายคำโกหกหรือโพสต์รูปที่น่าอับอายของคนบางคนลงบนโซเชียลมีเดีย
ส่งข้อความทำร้ายจิตใจหรือข่มขู่ไปหาคนที่เป็นเป้าหมาย
แกล้งปลอมเป็นเป้าหมายส่งข้อความที่หยาบคายร้ายกาจไปหาคนอื่น
นอกจากนั้น จากการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพประเด็นการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ ด้วยการจัดสนทนากลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น ของโรงเรียนในกรุงเทพฯ และปริมณฑล จำนวน 50 คน ในช่วงเดือน ส.ค. 2562 ยังพบว่าการกลั่นแกล้งทางออนไลน์มีอยู่ทั้งหมด 7 รูปแบบ ได้แก่
1. ก่อกวน ข่มขู่คุกคาม
2. ให้ร้ายใส่ความ
3. เผยแพร่ความลับ
4. กีดกันออกจากกลุ่ม
5. แอบอ้างชื่อ สร้างบัญชีปลอม
6. ขโมยอัตลักษณ์ ตัวตน ไป
7. ล่อลวง
และยิ่งในยุคดิจิทัล หรือยุคแห่งการดิสรัปของเทคโนโลยีนี้ การกลั่นแกล้งที่เกิดขึ้นในโลกออนไลน์ ยิ่งทำให้ผู้ถูกกลั่นแกล้งรู้สึกเหมือนถูกโจมตีได้ในทุกที่ทุกเวลา แม้กระทั่งในบ้านของตนเอง จนรู้สึกว่าไม่มีทางหนีจากการกลั่นแกล้งนั้นได้เลย ผลอันเลวร้ายนี้จึงสามารถส่งผลกระทบต่อผู้ถูกกระทำได้เป็นระยะเวลานานในหลายทิศทาง ทั้ง
ทางจิตใจ เช่น ทำให้รู้สึกหงุดหงิด โมโห โง่เขลา และอับอาย
ทางอารมณ์ เช่น รู้สึกละอายใจ สูญเสียความสนใจในสิ่งที่เคยรัก
ทางกาย เช่น เหน็ดเหนื่อยจากการอดนอน ปวดท้อง หรือปวดหัว
5 คำแนะนำ รับมือการ Cyberbully
ที่ผ่านมา องค์การยูนิเซฟ (UNICEF) ได้รวบรวมผู้เชี่ยวชาญจากยูนิเซฟ และผู้เชี่ยวชาญด้านการป้องกันการระรานทางไซเบอร์และเด็กระหว่างประเทศ พร้อมจับมือกับเฟซบุ๊ก (Facebook) อินสตาแกรม (Instagram) และทวิตเตอร์ (Twitter) สื่อโซเชียลมีเดีย ที่เยาวชนชอบใช้ในการสื่อสาร เพื่อร่วมมือกันวิเคราะห์ปัญหาการถูก Cyberbully ของเด็กทั่วโลก และให้คำแนะนำเกี่ยวกับวิธีการรับมือกับการกลั่นแกล้งทางโลกออนไลน์
โดยทีมผู้เชี่ยวชาญพบว่าบ่อยครั้งที่เด็กบอกไม่ได้ว่าสิ่งที่เพื่อนทำกับพวกเขาอยู่คือการแกล้งกันเล่นๆ หรือการพยายามทำร้ายพวกเขาอยู่กันแน่ โดยเฉพาะบนโลกออนไลน์ เพราะพวกเขามักหยอกกันแรงๆ แล้วหัวเราะพร้อมทิ้งท้ายด้วยประโยคที่ว่า “แค่ล้อเล่นน่า” หรือ “อย่าคิดมากน่า”
เหล่าผู้เชี่ยวชาญจึงให้ข้อสังเกตเอาไว้ว่า หากเมื่อไรเราเริ่มรู้สึกว่าการล้อเล่นนั้นเลยเถิดไปไกลถึงขนาดที่เริ่มทำร้ายจิตใจเราแล้ว นั่นอาจเป็นการ Cyberbully
ทั้งนี้ ถ้าตัดสินแล้วว่านั่นคือ การ Cyberbully ทีมผู้เชี่ยวชาญ จาก UNICEF ก็มีคำแนะนำเป็นกฎเหล็กไว้ป้องกัน ดังนี้
STOP หยุดระรานกลับด้วยวิธีการเดียวกัน หยุดตอบโต้ เพื่อไม่ให้เกิดการกระทำซ้ำหรือเพิ่มความรุนแรงของเหตุการณ์มากยิ่งขึ้น
BLOCK ปิดกั้นผู้ที่ระราน ไม่ให้เขาสามารถติดต่อ โพสต์ หรือระรานเราได้อีก
TELL บอกพ่อแม่ ครู หรือบุคคลที่ไว้ใจ เพื่อขอความช่วยเหลือ หากเป็นเรื่องที่ผิดกฎหมายหรือถูกข่มขู่คุกคาม ให้เก็บรวบรวมข้อมูลของผู้กระทำและเหตุการณ์ระรานรังแกไปแจ้งเจ้าหน้าที่
REMOVE ลบภาพหรือข้อความระรานรังแกออกทันที โดยอาจติดต่อผู้ดูแลระบบหากเป็นพื้นที่สาธารณะบนโลกออนไลน์
BE STRONG เข้มแข็ง อดทน ยิ้มสู้ อย่าไปให้คุณค่ากับคนหรือคำพูดที่ทำร้ายเรา ควรใช้เป็นแรงผลักดันให้เราดีขึ้น ก้าวข้ามปัญหาและอุปสรรคต่างๆ
สร้าง 8 ทักษะ ‘ความฉลาดทางดิจิทัล’ เกราะป้องกัน การถูกกลั่นแกล้งทางออนไลน์
ในงานเสวนา หัวข้อ “การรับมือกับสถานการณ์การระรานทางออนไลน์ของเด็กไทย (Cyberbullying)” ยังได้แนะแนวทางรับมือการถูกระรานทางออนไลน์ไว้ด้วยในหัวข้อ “ทักษะ 8 ประการ สร้าง ความฉลาดทางดิจิทัล ของเด็กยุคใหม่” ซึ่งนับเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการสร้างเกราะป้องกัน Cyberbullying ที่ดีให้เด็กไทย อ้างอิงมาจากแนวทางที่ World Economic Forum แนะนำไว้ ดังนี้
Digital Citizen Identity ทักษะการรักษาอัตลักษณ์ที่ดีของตนเอง : สอนให้เด็กจัดการตัวตนและชื่อเสียงออนไลน์ ด้วยการคิดก่อนโพสต์ และต้องมีจิตสำนึกในการรับผิดชอบต่อการกระทำบนโลกออนไลน์
Screen Time Management ทักษะการจัดสรรเวลาหน้าจอ : สอนให้ใช้เวลาออนไลน์ให้พอเหมาะพอดี เพื่อไม่ให้ส่งผลเสียต่อสุขภาพ
Digital Safety Management ทักษะการรับมือกับการคุกคามทางโลกออนไลน์ : สอนให้ยืดหยุ่น เข้มแข็ง รับมือกับการกลั่นแกล้งซึ่งเป็นภัยที่เกิดจากคนแปลกหน้า ที่ตั้งใจสื่อสารเนื้อหาที่ไม่เหมาะสมมายังผู้รับ
Digital Security Management ทักษะการรักษาความปลอดภัยของตนเองในโลกออนไลน์ : สอนให้ไม่ประมาท หาวิธีในการรักษาความปลอดภัย ด้วยหารตั้งรหัสผ่านป้องกันไวรัสคอมพิวเตอร์และการโจมตีระบบไว้
Privacy Management ทักษะการรักษาข้อมูลส่วนตัว : สอนให้รักษาความเป็นส่วนตัว ปกป้องข้อมูลส่วนตัวของตนเอง และเคารพในข้อมูลส่วนบุคคลของผู้อื่น ไม่ละเมิดลิขสิทธิ์
Critical Thinking ทักษะการคิดวิเคราะห์มีวิจารณญาณที่ดี : สอนให้คิด วิเคราะห์ สืบค้น แยกแยะ ไม่เชื่อทุกอย่างง่ายๆตามที่เห็นหรือรับมา
Digital Footprints ทักษะการบริหารจัดการข้อมูลที่ผู้ใช้งานมีการทิ้งไว้บนโลกออนไลน์ : สอนให้ตระหนักว่า การกระทำบนโลกออนไลน์ ย่อมมีร่องรอยให้สืบตามตัวได้เสมอ เพราะฉะนั้นต้องคิดก่อนทำ คิดก่อนโพสต์และคอมเมนต์ใดๆก็ตาม
Digital Empathy ทักษะการใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม : สอนให้เข้าใจ ให้อภัย เห็นอกเห็นใจคนอื่น และรู้จักวิธีการบริหารจัดการอารมณ์ตนเองบนโลกออนไลน์
บทบาทของคนข้างตัว ที่ช่วยลดความรุนแรงของ Cyberbullying 2021 อย่างได้ผล
“ผู้ถูกรังแกต้องรับมือกับการระรานทางไซเบอร์ตามลำพัง” นั่นคือความจริงที่ พ่อแม่ ครู และผู้ให้บริการเว็บไซต์หรือโซเชียลมีเดีย ต้องรับรู้ร่วมกัน และทำสิ่งที่ควรทำเพื่อป้องกันหรือรับมือกับการรังแกทางไซเบอร์ร่วมกับเด็กไทยทุกคนด้วย
บทบาทของพ่อแม่
ใจเย็น และรับฟังปัญหาของลูกด้วยเหตุผล ไม่ใช้อารมณ์ บอกลูกว่าสิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่ความผิดของเขา พร้อมบอกให้เขาเข้มแข็ง อดทน และไม่ให้ความสนใจมาก เพราะจะยิ่งทำให้ผู้แกล้งสนุกและทำต่อไป
ก่อนหยิบยื่นโทรศัพท์มือถือให้ลูก ต้องสอนให้เข้าใจถึงภัยอันตรายบนโลกไซเบอร์ เช่น การรับเพื่อนใหม่ การพูดคุยกับเพื่อน การโพสต์ข้อมูลหรือภาพส่วนตัวมากเกินไป
สอนให้ลูกรู้จักการตั้งค่าความปลอดภัยในการใช้สื่อโซเชียลมีเดีย เช่น ใน Facebook สามารถตั้งค่าได้ว่าจะให้ใครมาโพสต์อะไรบนพื้นที่ของเรา หรือจะให้ใครเห็นโพสต์ของเราได้บ้าง
บทบาทของครู
ไม่เพิกเฉยต่อปัญหาการข่มเหงรังแกกันของเด็ก ควรแก้ไขปัญหาที่ต้นตอ โดยการมีส่วนร่วมของเด็กและครอบครัว
สอนทักษะการรู้เท่าทันสื่อให้เด็ก เพื่อให้พวกเขาเลือกเชื่อ เลือกแชร์ข่าวสารข้อมูลที่รับมา และเกิดการฉุกคิดว่าหากไม่ใช่เรื่องจริงแล้วส่งต่อกันไปอาจเป็นการให้ร้ายหรือละเมิดซ้ำเหยื่อได้
บทบาทของผู้ให้บริการ
ควรมีกฎกติกาเพื่อต่อต้านการกลั่นแกล้งรังแกกันบนพื้นที่ให้บริการของตน โดยประกาศห้ามอย่างชัดเจน และมีมาตรการดำเนินการกับผู้ฝ่าฝืน
ควรมีปุ่มรับแจ้งหรือรายงานกรณีถูกกลั่นแกล้งรังแกเพื่อให้เด็กขอความช่วยเหลือในการลบเนื้อหาที่ทำให้อับอายหรือเสื่อมเสีย
จัดเจ้าหน้าที่ให้คำปรึกษาแนะนำ ช่วยเหลือเยียวยาจิตใจและความเสียหายของเหยื่อ พร้อมประสานส่งต่อไปยังสถานพยาบาล และดำเนินการกับผู้กลั่นแกล้ง รวมถึงให้ความร่วมมือกับเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายหรือหน่วยงานอื่นๆ ถ้าจำเป็น
อัปเดตทางออก เพื่อหยุดปัญหาการกลั่นแกล้งที่เกิดขึ้นในโลกออนไลน์
6 ประเด็นร้อนบนโลกออนไลน์ และความเสี่ยงของเด็กไทยที่จะถูก Cyberbullying
7 ประเด็นต้องรู้เกี่ยวกับ Cyberbullying เพราะเด็กไทย 2 ใน 3 ถูกกลั่นแกล้งใน ‘ห้องเรียน’
เพื่อนแกล้งเอาข้อมูลส่วนตัวเราไปโพสต์ ผิด ‘กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล’ หรือไม่?
