สถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ในเวลานี้ ไม่มีใครสามารถคาดการณ์ได้ เพราะถ้าย้อนกลับไปในช่วงไตรมาศแรกของปี เศรษฐกิจไทยเริ่มมีสัญญาณการฟื้นตัวที่ดีขึ้น แต่ฟ้าใสก็อยู่ได้ไม่นาน เพราะมาในเดือนเมษายน สถานการณ์ก็ดูเหมือนจะดิ่งลงเหวอีกครั้ง จนคำแนะนำให้คนไทยต้อง “ตั้งการ์ดสูง” กลับมาอีกครั้ง แต่สำหรับ SMEs ไทย สาระสำคัญคงไม่ได้อยู่ที่การดูแลตนเองให้อยู่รอดปลอดภัยเท่านั้น หากแต่ต้องอยู่ที่การวางกลยุทธ์ที่จะนำพาให้กิจการของตนอยู่รอดและฝ่าวิกฤตในครั้งนี้ไปให้ได้
โดยที่ผ่านมา หลายธุรกิจเผชิญผลกระทบตั้งแต่รายได้ลดลงไปจนถึงการปิดกิจการชั่วคราว โดยเฉพาะกลุ่ม SMEs ในภาคที่เกี่ยวเนื่องกับการท่องเที่ยว
ทว่า จากข้อมูลโครงสร้างธุรกิจของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ปี 2563 กลับพบว่า ภาค SMEs มีอัตราการจ้างงานมากถึง 12.7 ล้านคน หรือคิดเป็นร้อยละ 72 ของการจ้างงานภาคธุรกิจในปี 2563 SMEs ไทย จึงมีบทบาทสำคัญทั้งต่อระบบเศรษฐกิจและตลาดแรงงานเป็นอย่างมาก
ยิ่งถ้าได้รับคำแนะนำในเรื่องแนวทางการปรับตัวและการช่วยเหลือที่เหมาะสมเพื่อปลดล็อกศักยภาพ SMEs ไทย จากปัญหาที่เผชิญอยู่ให้สามารถปรับตัวไปสู่โลกยุคหลัง COVID-19 ได้ เชื่อว่า SMEs ไทย จะสามารถปรับตัวฝ่าทุกวิกฤต ไม่ใช่แค่วิกฤตโควิด-19 แต่ไม่ว่าวิกฤตจะมาในรูปแบบไหน ก็จะปรับเอากลยุทธ์มาวางแนวทางในการต่อสู้ได้ไม่ยากเลย
และต่อไปนี้ เป็นข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์ผู้ประกอบการของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ซึ่งชี้ให้เห็นทั้งปัญหา (Problem) และ ทางออก (Solutions) ใน 4 ด้านสำคัญ ดังนี้
หนึ่ง : ทำอย่างไรเมื่อการแพร่ระบาดของ COVID-19 ทำให้รายได้ SMEs ไทย รายได้ลดลง?
ต้องยอมรับว่าที่ผ่านมากำลังซื้อของผู้บริโภคอ่อนแอ มาตรการกระตุ้นการบริโภคของภาครัฐที่ออกมาอย่างต่อเนื่องเพื่อช่วยพยุงการบริโภคได้ระดับหนึ่ง แต่ไม่สามารถทำได้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน
ขณะที่ปัจจัยที่แท้จริง ซึ่งสามารถช่วยทำให้กำลังซื้อปรับตัวดีขึ้น คือ การเพิ่มความเชื่อมั่นของผู้บริโภคและทำให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจกลับมาฟื้นตัว
อย่างไรก็ดี ด้วยมาตรการการเร่งฉีดวัคซีนเพื่อให้เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ (herd immunity) มีข้อมูลยืนยันการสำรวจการท่องเที่ยวเพื่อประเมินภาพเศรษฐกิจของคณะทำงานสายนโยบายการเงิน ธปท. พบว่าผู้ตอบแบบสำรวจกว่าครึ่งพร้อมที่จะกลับมาทำกิจกรรมและเดินทางท่องเที่ยวตามปกติ หากมีผู้ฉีดวัคซีนในประเทศถึงระดับที่เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ได้
ด้วยเหตุนี้ ภาครัฐจึงต้องมีการบริหารจัดการให้มีการกระจายวัคซีนได้อย่างรวดเร็ว พร้อมกับการสร้างความเข้าใจ หรือมีมาตรการจูงใจให้ประชาชนเข้ารับการฉีดวัคซีนให้ได้ตามแผนที่วางไว้ให้ได้อย่างรวดเร็วที่สุด เพื่อฟื้นฟูความเชื่อมั่นและทำให้ภาคธุรกิจกลับมาทำมาค้าขายกันได้อีกครั้ง
สอง : ทำอย่างไร เมื่อต้นทุน ที่ SMEs ไทย แบกรับสูงขึ้น?
โดยเฉพาะในด้านด้านสาธารณสุขเนื่องจากการปรับตัวเพื่อป้องกันการแพร่ระบาดของ COVID-19 นั่นเอง นอกจากนี้ ผู้ประกอบการยังต้องเผชิญความเสี่ยงด้านการผลิต เช่น ค่าขนส่งที่สูงขึ้นจากปัญหาการขาดแคลนตู้คอนเทนเนอร์ ต้นทุนราคาโลหะและเหล็กที่สูงขึ้น เป็นต้น อีกด้วย
ที่ผ่านมา ผู้ประกอบการไทยส่วนใหญ่พยายามปรับลดต้นทุนเท่าที่จะทำได้ แต่ต้องยอมรับว่ายังมีต้นทุนบางส่วนที่ภาครัฐสามารถช่วยเหลือชั่วคราวได้ เช่น ภาษีรถโดยสารสาธารณะ ภาษีป้าย การงดเว้นการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มสำหรับสินค้าในกลุ่มสารฆ่าเชื้อโรค เป็นต้น
นอกจากนี้ ถ้าภาครัฐอาจขยายขอบเขตความช่วยเหลือในการช่วยจ่ายค่าจ้างแรงงานผ่านมาตรการ co-payment ไปยัง SMEs ที่ได้รับผลกระทบเพิ่มเติม ย่อมจะยิ่งช่วยแบ่งเบาภาระผู้ประกอบการได้อีกแรงหนึ่ง

สาม : ทำอย่างไร จึงจะส่งเสริมสภาพคล่อง เยียวยาการขาดรายได้ แแบ่งเบาภาระต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น
เป็นที่รู้กันว่าการปรับราคาเป็นสิ่งที่ทำได้ยาก ส่งผลให้ SMEs จำนวนไม่น้อยขาดสภาพคล่องและเข้าสู่วิกฤตทางการเงิน ธุรกิจที่เคยมีศักยภาพจำเป็นต้องปิดกิจการทั้งชั่วคราวและถาวร
ดังนั้น การเข้าถึงสินเชื่อเพื่อพยุงธุรกิจของ SMEs เป็นกุญแจสำคัญของการแก้ไขปัญหาด้านการเข้าถึงสินเชื่อนี้ภาครัฐนี้ รวมถึง ธปท. และสถาบันการเงิน ด้วยเหตุนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงได้ร่วมกันออกมาตรการต่างๆ เพื่อสร้างโอกาสและกลไกในการเข้าถึงสินเชื่อและบริการทางการเงินในราคาที่เป็นธรรม
และในวิกฤตครั้งนี้ เราได้เห็นผู้ประกอบการรายใหญ่หลายรายก็ได้เข้ามาช่วยเหลือทั้งการลดค่าเช่า และการเพิ่มค่าส่วนแบ่งกำไรสินค้าและบริการ เพื่อให้ SMEsสามารถดำเนินกิจการต่อไปได้
ยกตัวอย่าง ความร่วมมือกันระหว่างผู้ประกอบการรายใหญ่ในภาคการค้า ได้แก่ บมจ. เซ็นทรัล รีเทล คอร์ปอเรชั่น และ เดอะมอลล์ กรุ๊ป กับสถาบันการเงินที่ร่วมกันสร้างกลไกประสานความช่วยเหลือระหว่างสถาบันการเงินกับคู่ค้ารายย่อย ด้วยการรวบรวมข้อมูลที่จำเป็นสำหรับการขอสินเชื่อของ SMEs ที่เป็นซัพพลายเออร์และคู่ค้าของบริษัท
จากความร่วมมือนี้เองที่ทำให้ SMEs มีเอกสารรับรองศักยภาพของธุรกิจเพื่อยื่นขอสินเชื่อ ซึ่งหากผู้ประกอบการรายใหญ่รายอื่นหรือภาคธุรกิจอื่นนำรูปแบบดังกล่าวไปใช้เพื่อช่วยเหลือกลุ่ม SMEs ที่เกี่ยวข้อง ก็น่าจะช่วยขยายผลให้ SMEs ที่มีศักยภาพให้อยู่รอดได้มากยิ่งขึ้น
สี่ : ทำอย่างไร แรงงานจึงมีทักษะสำหรับโลกยุคใหม่?
นอกจากทักษะแรงงานแล้ว แรงงานยุคใหม่ยังต้องสามารถเทคโนโลยีที่ช่วยให้การผลิตและบริการมีประสิทธิภาพมากขึ้นด้วย ซึ่งเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่ SMEs ไทยเผชิญมาอย่างยาวนาน แนวทางการแก้ปัญหาจำเป็นต้องพึ่งพากลไกของภาครัฐเป็นสำคัญ
ทั้งการเพิ่มแต้มต่อให้ SMEs อย่างการลดข้อจำกัดของการเข้าถึงทรัพยากรส่วนรวม เช่น การส่งเสริมและพัฒนาทักษะให้แก่แรงงานและผู้ประกอบการ การยกเลิกกฎหมายล้าหลัง เป็นต้น
แต่สิ่งสำคัญที่สุด คือ SMEs เองก็ต้องปรับตัวเพื่อให้อยู่รอดในโลกยุคใหม่ที่มีการเปลี่ยนแปลงรวดเร็วและคาดการณ์ได้ยาก อาทิ การนำเทคโนโลยีเข้ามาเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุน รวมถึงเพิ่มช่องทางและโอกาสทางธุรกิจ เป็นต้น
ตัวอย่างที่น่าสนใจที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ คือ การจัดตั้งกองทุน restart ธุรกิจหลัง COVID-19 ที่เป็นความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชนรายใหญ่เพื่อช่วยเหลือ SMEs โดยภาครัฐเสนอสิทธิพิเศษทางภาษีให้แก่ผู้ลงทุนในกองทุน
ท้ายนี้ การที่ธุรกิจ SMEs จะสามารถปลดล็อกตัวเองจากปัญหาที่เผชิญอยู่ได้ ต้องอาศัยความร่วมมือของทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐที่ช่วยเร่งกระจายฉีดวัคซีนเพื่อให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจฟื้นกลับมาโดยเร็ว ควบคู่ไปกับการช่วยเหลือด้านต้นทุน และสภาพคล่อง จากทั้งภาครัฐ สถาบันการเงินและผู้ประกอบการรายใหญ่ที่เป็นคู่ค้า เพื่อประคับประคองให้ธุรกิจสามารถอยู่รอดต่อไป ขณะที่แSMEs เองก็ต้องปรับตัว และเตรียมความพร้อมสำหรับความท้าทายที่รออยู่ข้างหน้า
ที่มา : บทความ เรื่อง “SMEs: ปลดล็อกอย่างไรให้ผ่านวิกฤต” โดย แลนด์ สนธิชาติกุล, ชุติกา เกียรติเรืองไกร ฝ่ายนโยบายโครงสร้างเศรษฐกิจ ธนาคารแห่งประเทศไทย
อัปเดตหลากมุมมองการพัฒนาประเทศไทยให้ครบทุกมิติ
ยืมมือระบบอัตโนมัติ พัฒนาทักษะดิจิทัลให้ บุคลากรไอทียุคใหม่ นำองค์กรฝ่าทุกการดิสรัป
การพัฒนา ‘ทักษะฝีมือแรงงาน’ คำตอบสุดท้ายของแรงงานไทย ที่อยากมีชีวิตดีขึ้นหลังวิกฤตผ่านพ้น











