เงิน (Money) ประกอบด้วย 1. เงินของธนาคารกลางซึ่งเป็นหนี้สิน รูปแบบที่คุ้นเคยก็คือ ธนบัตรและเหรียญกษาปน์ และ 2. เงินของธนาคารซึ่งเป็นหนี้สิน รูปแบบที่คุ้นเคยก็คือ เช็ค ผู้ออกเงินจึงมีเพียง 2 องค์กรเท่านั้นในระบบเศรษฐกิจ
ส่วนเงินที่ออกโดยเอกชนที่มิใช่ธนาคารไม่สามารถเป็นเงินได้ เหตุก็เพราะยังไม่สามารถทำหน้าที่ของเงิน (Functions of Money) ทั้ง 3 ประการคือ เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน เก็บรักษามูลค่า และเป็นหน่วยนับได้ดีเท่ากับเงินที่มีอยู่คือ ธนบัตร เหรียญกษาปน์ หรือ เช็ค
ขณะนี้มีเพียงประเทศเดียวในโลกคือ เอลซัลวาดอร์ ที่ออกเป็นกฎหมายยอมรับให้คริปโตเคอร์เรนซีเป็นเงินที่สามารถชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย (Legal tender)
แต่ก็ไม่สามารถทำให้บิทคอยน์เป็นเงินได้เฉกเช่นเงินของธนาคารและธนาคารกลาง
ความเป็นเงินกับสถานะทางกฎหมายเรื่องการชำระหนี้จึงไม่ได้ไปด้วยกัน คริปโตเคอร์เรนซีในประเทศไทยและอีกหลายๆประเทศจึงมีสถานะเป็นเพียง ‘สินทรัพย์ดิจิทัล’ ที่หากจะนำมาใช้ชำระหนี้ก็ต้องด้วยความยิมยอมของทั้งผู้รับจ่าย หากเจ้าหนี้ไม่ยอมรับลูกหนี้ก็ไม่สามารถปลดหนี้ได้
แนวคิดของผู้ที่นิยมและเชื่อมั่นว่าคริปโตเคอร์เรนซีจะเป็นอนาคตของเงินที่กำลังจะมาถึงไม่ว่าทางการจะยอมรับหรือไม่ เท่าที่ได้รับฟังมาก็คือ มันเป็น “เสรีภาพ” ของประชาชนที่จะเลือกใช้คริปโตเคอร์เรนซีเป็นเงินเพราะทำให้ปัจเจกชนสามารถหลุดพ้นจากอำนาจของรัฐ หากทั้งผู้รับจ่ายยอมรับทางการจะเข้ามาเกี่ยวอะไรด้วย?
แต่หากดึงดันจะทำแบบนี้จริงๆ มันจะเกิดปัญหาที่ฝ่ายเชียร์คริปโตเคอร์เรนซีไม่ได้กล่าวถึงเลยก็คือ ทั้งผู้รับจ่ายและระบบการชำระเงินจะตกอยู่ในความเสี่ยงด้านเครดิตและสภาพคล่อง (Credit and Liquidity risk)
ในอดีตหนี้สินของธนาคารกลางผู้ออกธนบัตรและเหรียญกษาปน์สามารถนำมาแลกเป็นทรัพย์สินซึ่งส่วนใหญ่คือโลหะมีค่า เช่น ทองคำ ที่มีมูลค่าเท่ากันในอีกด้านหนึ่งของบดุลได้หากไม่เชื่อถือ (ไม่มีเครดิต) ธนบัตร/เหรียญกษาปน์
แม้ในปัจจุบันจะทำไม่ได้ แต่การที่ธนาคารกลางดำเนินนโยบายการเงินเพื่อควบคุมเงินเฟ้อ (ไม่พิมพ์เงินกระดาษที่แลกทองคำไม่ได้ออกมามากเกินกว่าสินค้าบริการที่มีอยู่) มันทำให้เงินจากธนาคารกลางสามารถรักษามูลค่าของเงินที่ตนเองเป็นผู้ออกเอาไว้ได้
ขณะที่เช็คซึ่งเป็นเงิน (หนี้สิน) ของธนาคารก็เช่นกัน แม้ว่าส่วนใหญ่จะสร้างมาจากสินเชื่อที่ให้กับผู้มาขอกู้ยืม แต่มูลค่าส่วนที่เกินก็มีหลักทรัพย์ของผู้กู้ยืมเป็นประกัน ส่วนเงินฝากที่ไม่เกี่ยวข้องกับสินเชื่อก็มีการค้ำประกันจากสถาบันประกันเงินฝาก
ดังนั้นเงินของธนาคารหรือเช็คจึงมีเครดิตเนื่องจากสามารถนำมาเปลี่ยนเป็นเงินของธนาคารกลาง (ธนบัตร) ได้และหากขาดสภาพคล่องก็สามารถนำเอาหลักทรัพย์ของลูกหนี้ธนาคารมาเป็นหลักประกันเพื่อขอกู้ยืมเป็นเงินจากธนาคารกลางได้อีกทางหนึ่ง ความเสี่ยงจากทั้งด้านเครดิตและสภาพคล่องถึงแม้จะมีมากกว่าเงินธนาคารกลางแต่ก็ไม่เกินกว่าที่จะยอมรับได้
ระบบการชำระเงินจึงสามารถดำเนินการชำระราคาได้อย่างราบรื่นเพราะสามารถพึ่งพาเงินจากธนาคารและธนาคารกลางที่มีเครดิตได้
ในทางตรงกันข้าม สิ่งที่เป็นจุดเด่นของ คริปโตเคอร์เรนซี นั้นกลับกลายเป็นจุดด้อยเพราะทำให้เกิดความเสี่ยงด้านเครดิตและสภาพคล่อง
คริปโตเคอร์เรนซี นั้นไม่มีใครทราบได้เลยว่าเป็นหนี้สินของใครและมีอะไรบ้างในด้านทรัพย์สินที่สามารถนำมาแลกคืนได้หากไม่เชื่อใจ (ความเสี่ยงด้านเครดิต)
การโอ้อวดว่าเป็นเงินที่มีคุณภาพเพราะออกมาในจำนวนจำกัดไม่เหมือนเงินของธนาคารกลางที่ (อ้างว่า) พิมพ์ออกมาตามอำเภอใจได้ ยิ่งสร้างความเสี่ยงในด้านสภาพคล่องเนื่องจากขาดความยืดหยุ่นเมื่อเกิดปัญหาสภาพคล่อง
เศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ที่เรียกว่า The Great Depression ในปี ค.ศ. 1930 ก็มีสาเหตุมาจากการที่ธนาคารกลางสหรัฐฯไม่ยืดหยุ่นขยายปริมาณเงินให้กับธนาคารเมื่อเกิดปัญหาสภาพคล่องเมื่อมี panic ที่ทำให้เกิด Bank Run จากที่หนึ่งไปสู่อีกที่หนึ่งจนต้องล้มเป็นโดมิโน่ทั้งๆ ที่มิได้บริหารงานผิดพลาดขาดทุนจนเกินกว่าทุนไปเสียทุกสถาบันการเงินแต่อย่างใด (Olvent but Illiquid)
หรือวิกฤต sub-prime เมื่อปีค.ศ. 2008-2009 ระบบการชำระเงินรอดมาได้ก็ด้วยการซื้อหลักทรัพย์ของธนาคารกลางในหลายประเทศเพื่อเพิ่มปริมาณเงินเข้าไปในระบบที่เรียกโดยย่อว่า Quantitative Easing (QE)
การไม่พึ่งพาตัวกลาง (deFin) ในการ clearing ทำให้ปราศจากเจ้าภาพในการดำเนินนโยบายการเงินเพื่อสร้างเสถียรภาพ จึงกลายเป็นข้อด้อยมิใช่ข้อเด่นตามที่กล่าวอ้างและมีหลายคนที่ไม่แยกแยะจึงหลงเชื่อโดยง่าย
ฝ่ายวิชาการพรรคไทยภักดีมีความเห็นว่า เสรีภาพ ต้องมาพร้อมกับ ขอบเขตและความรับผิดชอบ
กรณีของคริปโตเคอร์เรนซีที่ผู้มีส่วนได้เสียโดยตรง เช่น นักเก็งกำไร เจ้าของ platform ในการซื้อขาย ต่างอ้างถึงเสรีภาพในการสร้างเงินของตนเองขึ้นมาใช้เองโดยไม่ได้คำนึงถึงระบบการชำระเงินโดยรวมว่าจะเผชิญกับความเสี่ยงอย่างไรหากคริปโตเคอร์เรนซีเป็นเงิน
เศรษฐกิจจะมีเสถียรภาพไปได้อย่างไรหากระบบชำระเงินล้มเหลวไม่มีใครให้ความเชื่อถือในเงินที่จะรับหรือจ่าย ไม่มีใครมาเป็นเจ้าภาพในการรักษาเสถียรภาพซึ่งเป็นสินค้าสาธารณะ
การฟอกเงินของธุรกิจนอกกฏหมาย การคอร์รัปชั่น จะเป็นสิ่งที่ติดตามมานอกเหนือไปจากความเสี่ยงของระบบชำระเงิน
หากรัฐไม่เข้ามากำกับดูแลก็เฉกเช่นการเปิดไฟเขียวในทุกด้านของสี่แยก เสรีภาพที่จะไม่มีขอบเขตจะนำมาซึ่งหายนะใช่หรือไม่?
เรื่อง : ดร.สุวินัย ภรณวลัย
